İstanbul'da bir araştırma dosyası nasıl planlanır?

Planın üç sorusu: kim, hangi yakada, hangi saatte?

Bir talep geldiğinde ilk iş, olayın kendisinden çok kişinin gündelik düzenini anlamaktır. Kişi Avrupa yakasında mı oturuyor, işi Anadolu yakasında mı? Sabah servisle mi çıkıyor, kendi aracıyla mı, yoksa vapur ya da raylı sistemle mi? Hafta sonu düzeni hafta içinden ayrılıyor mu? Bu sorular yanıtlanmadan kurulan bir gözlem planı, büyük şehirde boşa harcanan saatlere dönüşür.

Bu şehirde iki nokta arasındaki gerçek uzaklık, kilometreyle değil yolculuk süresiyle ölçülür. Haritada yan yana duran iki semt, saat dilimine ve seçilen geçişe göre çok farklı sürelerle birbirine bağlanabilir. Bu yüzden planın omurgası güzergâh değil zaman çizelgesidir: kişinin hangi saatte nerede olmasının beklendiği, hangi geçiş noktasından ne zaman geçeceği ve ekibin bu noktalardan hangisinde önceden yer alması gerektiği.

Üçüncü unsur, raporun nereye gideceğidir. Bulgular bir boşanma davasına mı, bir iş uyuşmazlığına mı dayanak olacak, yoksa yalnızca ailenin kendi kararı için mi isteniyor? Mahkemeye sunulacak bir dosyada kayıtların sırası, saat bilgisi ve kronolojide kapsanamayan aralıkların açıkça gösterilmesi en baştan buna göre düzenlenir.

İki yaka, on bir adliye: raporun gideceği yer

Şehirde tek bir adliye yoktur; ilçeler yargı çevresi bakımından birden fazla adliyeye dağılır. Avrupa yakasının merkez ilçeleri Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'ne, Anadolu yakasının büyük kısmı Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'ne bağlıdır. Batıda Bakırköy, Küçükçekmece ve Büyükçekmece; kuzeybatıda Gaziosmanpaşa adliyeleri çalışır. En uçta Silivri ile Çatalca'nın, Anadolu yakasında da Beykoz, Şile ve Adalar'ın kendi adliyeleri vardır. Aşağıdaki tablo genel yargı çevresine ilişkin bilinen dağılımı özetler.

Tablo nasıl okunmalı: teşkilat değişebilir

Eyüpsultan, 1 Eylül 2025'ten bu yana Gaziosmanpaşa Adliyesi'nin yargı çevresindedir; daha eski kaynaklarda Çağlayan'a bağlı görünebilir. Bu örnek, tablonun neden yalnızca yol gösterici sayılması gerektiğini anlatır. Yargı çevreleri Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararlarıyla zaman zaman yeniden çizilir; aile, iş ve ticaret gibi ihtisas mahkemelerinin çevresi de genel dağılımdan ayrılabilir. İlk derece kararlarına karşı istinaf aşamasında ise dosya İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'ne gider.

Davanın hangi mahkemede açılacağını her durumda avukatınızla teyit edin. Araştırma açısından bu bilginin değeri pratiktir: Raporun dili, eklerin sırası ve teslim takvimi, dosyanın sunulacağı yere ve avukatın duruşma planına göre hazırlanır. Örneğin Avrupa yakasında oturan, Anadolu yakasında çalışan bir kişiyle ilgili bir aile dosyasında hangi adliyenin söz konusu olacağı, ikamet ve uyuşmazlık bilgisine göre avukat tarafından belirlenir; ekip yalnızca kaydı o mahkemeye uygun biçimde düzenler.

Köprü, tünel, Marmaray ve vapur: geçişler planı nasıl böler?

Boğaz'ı geçen bir kişinin izini kesintisiz tutmak çoğu zaman ne mümkündür ne de gereklidir. Araçla geçişte üç köprü ve Avrasya Tüneli, raylı sistemde Marmaray, denizde ise vapur ve motor seferleri kullanılır. Her geçiş türü gözlemi başka bir biçimde etkiler ve kişinin hangisini tercih ettiği, gündelik alışkanlıkları hakkında da ipucu verir.

• Köprüler (15 Temmuz Şehitler, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim): Yoğun saatte akış durur ve aynı araca yakın kalmak dikkat çeker. Bu nedenle arkadan izlemek yerine karşı yakada bekleyen ikinci bir ekip kaydı devralır.
• Avrasya Tüneli: Kazlıçeşme ile Göztepe arasında karayolu bağlantısıdır. Giriş ve çıkış noktaları belli olduğundan, varış tarafında önceden konumlanmak çoğu zaman yeterlidir.
• Marmaray: Halkalı ile Gebze arasında iki yakayı denizin altından birleştirir. Aktarma istasyonlarının çok sayıda çıkışı olduğu için yaya gözlem en az iki kişiyle yürütülür.
• Vapur ve motor seferleri: Güzergâh ve kalkış saati sabittir. Kişinin hangi seferle geçtiği tarifeyle karşılaştırılarak kronolojiye bağlanır; gözlemci teknede kişiye yaklaşmaz.
• Arabalı vapur: Aracıyla deniz yolunu kullanan biri için iskele kuyruğu ve sefer saati, planın ayrı bir kalemi olarak hesaba katılır.

Saat planı: trafik dalgası, tarife ve aktarma düğümleri

Trafik gün içinde dalgalar halinde yoğunlaşır. Sabah işe gidiş ve akşam dönüş saatlerinde köprü bağlantıları, D-100 ile TEM'in bazı kesimleri ve sahil yolları yavaşlar; hafta sonu çıkışlarında ve tatil dönüşlerinde tablo daha da ağırlaşır. Araçla yürütülen bir çalışmada bu saatler hem süreyi uzatır hem de ekip ihtiyacını artırabilir. Toplu taşıma kullanan biri için durum tersine döner: Kalabalık yaya gözlemciyi görünmez kılar, ama aktarma noktalarında kopma ihtimalini büyütür.

Metrobüs hattı E-5 boyunca Avrupa yakasının batısından Anadolu yakasına uzanır. Yenikapı, Mecidiyeköy, Üsküdar ve Ayrılık Çeşmesi gibi düğümlerde metro, Marmaray ve diğer hatlar birbirine bağlanır. Bu noktalar kişinin günlük rotasında sabit birer durak olarak kayda değerdir; ama katlı ve çok çıkışlı yapıları yüzünden tek gözlemciyle izlenmez.

Vapur tarifesi ise başlı başına bir saat çizelgesidir. Kalkışlar belli saatlerdedir; yaz ve kış tarifesi, hafta içi ve hafta sonu düzeni farklıdır. Kadıköy, Üsküdar, Beşiktaş ya da Adalar bağlantılı bir dosyada tarife, planın sabit iskeleti olarak kullanılır ve gözlem saatleri bu iskeletin etrafına yerleştirilir.

Semt tipine göre saha: aynı şehirde altı farklı çalışma ortamı

Aynı il sınırı içinde, birbirinden çok farklı saha kurallarıyla çalışan bölgeler yan yana durur. Bir plazanın önünde işe yarayan yöntem, bir köy yolunda dikkat çekmeye yeter. Aşağıdaki ayrım, planın semt tipine göre nasıl değiştiğini gösterir.

Merkez iş akslarında saha mesai saatine göre şekillenir. Bir yöneticinin gün içindeki görüşmeleri çoğunlukla plaza çevresindeki restoran ve kafelerde geçer; bu noktalar kamuya açıktır ve belgelenebilir. Akşam ise aynı kişi bambaşka bir semte, çoğu zaman karşı yakaya geçer. Eski kent dokusunda kalabalık neredeyse hiç dağılmaz; Kapalıçarşı'nın çok sayıda kapısı ya da Eminönü'nün yeraltı geçitleri birini saniyeler içinde gözden kaybettirebilir. Beyoğlu'nda ise asıl hareket akşamdan sonra başlar ve ışık koşulları kayıt kalitesini doğrudan etkiler.

Yeni konut kuşaklarında öne çıkan konu çoğunlukla adrestir: Kiracı hareketliliğinin yüksek olduğu yerlerde kayıtlı adres ile kişinin fiilen oturduğu daire aynı olmayabilir, bu yüzden doğrulama farklı günlere yayılır. Sanayi bölgelerinde vardiya değişimi, servis araçları ve fabrika kapıları gözlemin sabit noktalarıdır; askerî ya da kamusal güvenlik alanı çevresinde hiçbir kayıt alınmaz. Kırsal kuzeyde ve Adalar'da kural sadedir: Ne kadar az insan varsa gözlem o kadar kısa ve seyrek tutulur. Şile, Silivri ve Büyükçekmece kıyılarındaki yazlık alanlarda yaz ile kış arasında saha koşulları tümüyle değişir; kışın boşalan bir sitede tek bir aracın varlığı bile göze batar.

Site, rezidans, plaza ve AVM: kamusal alanın bittiği çizgi

Büyük şehrin yaşamı giderek daha çok özel mülkiyetteki alanlarda geçer: güvenlikli siteler, rezidanslar, plaza lobileri, alışveriş merkezleri, oteller ve spor kulüpleri. Bu alanların ortak noktası, kapıdan içerisinin kamusal alan sayılmamasıdır. Bir araştırmacının sitenin bahçesine, rezidansın lobisine ya da otoparkına girmesi, kendini sakin, ziyaretçi veya kurye gibi tanıtması kabul edilemez.

Aynı sınır kayıtlar için de geçerlidir. Site güvenliğinin kamera görüntüleri, giriş-çıkış listeleri, AVM ve otopark kayıtları ile otel ya da metro kameraları, işletmenin veya kurumun sorumluluğundaki kişisel verilerdir. Bunları görevliden istemek, görevliyi yönlendirmek ya da karşılık önermek hem KVKK'ya hem ceza hükümlerine aykırıdır. Böyle bir görüntüye gerçekten ihtiyaç varsa doğru yol, avukat aracılığıyla mahkemeden delil tespiti istemek ya da savcılığın talebidir. Kayıtların saklama süresi sınırlı olabildiğinden bu adım ertelenmemelidir.

Uygulamada gözlem, sitenin ana kapısını, otopark çıkışını ya da AVM girişini gören kamuya açık bir noktadan yürütülür. Kişinin içeride ne yaptığı değil, ne zaman girip çıktığı ve kiminle ayrıldığı kayda geçer. Raporda neyin görülebildiği kadar neyin görülemediği de açıkça yazılır.

Talep türleri büyük şehir ölçeğinde nasıl ele alınır?

Aynı başlıktaki iki talep, biri Kadıköy'de öbürü Çatalca'da olduğunda bambaşka planlar gerektirir. Yine de bazı ilkeler her dosyada aynı kalır.

• Adres tespiti: Tebligat yapılamayan karşı taraf, borçlu ya da bağı kopan bir yakın için önce açık kaynaklar taranır, ardından aday adres sahada farklı gün ve saatlerde doğrulanır. Sık taşınmanın görüldüğü ilçelerde tek bir gözlemle yetinilmez.
• Kayıp kişi: İlk adım her zaman kolluğa yapılan resmî başvurudur; özel araştırma bunun yerine değil yanında yürür. Son görülen yer ve saat kronolojiye dökülür, açık kaynaklar ve bilinen çevre incelenir, olası adresler sahada kontrol edilir. Havalimanı, otogar ve gar kayıtlarına erişilmez.
• Evlilik öncesi araştırma: Kişinin anlattığı iş, semt ve yaşam düzeninin kamuya açık bilgilerle ve sahada tutarlı olup olmadığına bakılır. Sağlık bilgisi, adli sicil, banka ya da nüfus verisi araştırma konusu yapılmaz.
• Eş takibi: Şüphelenilen buluşmalar sık sık başka bir ilçede ya da karşı yakada planlanır; bu yüzden plan iki yakayı birlikte düşünür. Kayıt yalnızca restoran girişi, sahil yolu, cadde gibi kamuya açık alanlardan alınır; ev, otel odası, araç içi ve site içi kapsam dışıdır.

Süreyi ve maliyeti belirleyen yerel etkenler

Bir dosyanın kaç gün ve kaç saat süreceği büyük ölçüde şehrin kendi koşullarına bağlıdır. Ön görüşmede bu etkenler tek tek konuşulur; kapsam yazıya dökülmeden önce öngörülen süre ve bütçe aralığı size bildirilir. Sabit bir paket yerine, kişinin gündelik düzenine göre çizilen bir saat planı esas alınır ve ilk gözlem günlerinin bulgusu planın kalanını daraltmak ya da sonlandırmak için kullanılır.

• Yaka sayısı: Ev ile iş farklı yakalardaysa çoğu zaman iki başlangıç noktası ve daha fazla ekip gerekir.
• Ulaşım türü: Raylı sistem ve vapur kullanan biri yaya gözlemle, kendi aracını kullanan biri araçlı ekiple izlenir; ikisinin süre ve kişi ihtiyacı farklıdır.
• Saat dilimi: Akşam ve gece saatleri, hafta sonu ve bayram dönüşleri trafiği ve çalışma koşullarını değiştirir.
• Semt tipi: Kırsal ve seyrek bölgelerde kısa ve sık bölünen gözlem, kalabalık merkezde ise birden fazla kişilik ekip gerekir.
• Mevsim: Adalar, Şile ve batı kıyılarındaki yazlık alanlarda yaz ile kış arasında saha tamamen değişir.
• Mesafe: Uzak ilçelere ve komşu illere uzanan güzergâhlar yol süresini dosyaya ekler.
• Kapsamın netliği: Ne arandığı ne kadar açık tanımlanırsa, sonuç vermeyecek bekleme o kadar azalır.

Hukuki sınır: kalabalık şehirde de çizgi aynı

Türkiye'de özel araştırma faaliyetini ayrıca düzenleyen bir kanun bulunmaz. Bu yüzden sınırı genel hükümler çizer: Türk Ceza Kanunu'nun özel hayatın gizliliğine, kişisel verilerin kaydedilmesi ve yayılmasına ve ısrarlı takibe ilişkin hükümleri; Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Türk Medeni Kanunu'nun kişilik haklarını koruyan düzenlemeleri. Bir bilgiyi hukuka aykırı yolla elde etmek dosyanın sahibini de ceza ve tazminat riskiyle karşı karşıya bırakır; mahkeme böyle bir delili hükme esas almayabilir.

• Telefona, mesajlaşma uygulamalarına, e-posta ya da sosyal medya hesaplarına erişmeye çalışmayız.
• Araca veya eşyaya konum cihazı yerleştirmeyiz.
• Gizli ses kaydı almaz, özel alana kamera koymayız.
• İletişim, banka, tapu, nüfus ya da kolluk kayıtlarını sorgulatmaz, kurum içinden bilgi temin etmeyiz.
• Sahte kimlikle ya da başka biri gibi davranarak bilgi toplamayız.
• Site, rezidans, otel ve işyerlerinin içinde kayıt almayız.

Milyonlarca insanın arasında çalışmak bu çizgiyi esnetmez. Kalabalıkta fark edilmeden izlemek mümkün olabilir; ama birinin evinin önünde günlerce beklemek, onu fark edilir biçimde izlemek ya da yakınına sokulmak ısrarlı takip sayılabilecek davranışlardır. Kişi gözlemi fark ettiğinde o günkü çalışma sona erdirilir. Ön görüşmede yöntem olarak hiçbir koşulda kabul etmediğimiz talepler şunlardır:

Ön görüşmeden önce toparlanabilecek bilgiler

Görüşmeye birkaç temel bilgiyle gelmek, planın daha hızlı ve daha az gözlem saatiyle kurulmasını sağlar. Bilmediğiniz başlıkları boş bırakabilirsiniz; tahmin yürütmek yerine bilinmeyeni söylemek planı daha sağlıklı kılar.

• Kişinin oturduğu ve çalıştığı semt ile bunların hangi yakada olduğu
• Tipik çıkış ve dönüş saatleri, hafta sonu düzenindeki farklar
• Ulaşım alışkanlığı: özel araç, servis, metrobüs, raylı sistem ya da vapur
• Sık gittiği bilinen kamuya açık yerler
• Süren ya da açılması düşünülen bir dava varsa avukatınızın görüşü ve ilgili adliye
• Bilgiyi nasıl edindiğiniz: başkasının telefonu karıştırılarak ya da hesabına girilerek elde edilen bilgi dosyada kullanılmaz

İstanbul dosyalarında sık sorulanlar