İSTANBUL ÖZEL DEDEKTİFLİK

Lefkoşa dedektif araştırması: yatırım teklifinin arkasındaki proje firmasını tanımak

Ara: 0850 242 95 50

Son gözden geçirme:

Teklif İstanbul'da, proje Lefkoşa'da

Lefkoşa'daki bir projeye yatırım teklifi çoğu zaman adada değil, İstanbul'da önünüze gelir: bir tanıtım toplantısında, bir tanıdığın aracılığıyla ya da sosyal medyadaki bir ilanla. Teklif eden kişi satış temsilcisidir; arkasında Lefkoşa'da kurulmuş ya da kurulacak bir şirket ve onun ortakları vardır. Para yatırmadan önce cevabını bilmeniz gereken soru şudur: bu firmanın geçmişteki projeleri bitmiş mi ve bugün size anlatılan proje gerçekten anlatıldığı aşamada mı?

Yabancı yatırımcıların Nicosia diye aradığı başkent, kuzeydeki bütün şirket kayıtlarının toplandığı yerdir. Sicil, Ortaköy semtindeki Resmi Kabz Memurluğu ve Mukayyitlik Dairesi'nde durur ve daire başka bir ilçede hizmet vermez. Size teklif edilen proje Girne'de ya da İskele'de olsa bile firmanın kaydı bu binadadır. Daire, kuruluşa ilişkin evrakın bir formla talep edilebildiğini kendi sayfasında anlatır; ancak bu belgeleri kimin alabileceği açıkça yazmaz. Yatırımcı için en sağlam yol, belgeleri doğrudan firmadan istemektir.

Firmadan isteyeceğiniz belgeler ve neye bakılır

Ciddi bir yatırım konuşmasında aşağıdaki belgeleri istemek doğaldır. Araştırma, gelen belgelerin birbiriyle ve Türkiye'deki kayıtlarla uyumuna bakar:

Lefkoşa ilçesi 2022'den bu yana üç belediyeye bölünür: kent merkeziyle birlikte Hamitköy ve Haspolat'ı da kapsayan Lefkoşa Türk Belediyesi, Gönyeli-Alayköy ve Kırklar'dan Beyköy'e 22 yerleşimi kapsayan Değirmenlik-Akıncılar. Proje Hamitköy'deyse izin belgesinde Lefkoşa Türk Belediyesi'nin, Kanlıköy'deyse Gönyeli-Alayköy'ün, Kırklar'daysa Değirmenlik-Akıncılar'ın adını görmeniz beklenir. Proje yeri ile belgedeki belediye birbirini tutmuyorsa bu, firmaya sorulacak ilk sorudur.

İstanbul ayağı: ortakların geçmişi

Lefkoşa'daki şirketin ortakları ve satış temsilcisi çoğu durumda Türkiye'de de iz bırakmıştır. Ticaret Sicili Gazetesi, ortağın İstanbul'da hangi şirketleri kurduğunu, hangilerinde pay sahibi olduğunu ve bu şirketlerin sermaye değişikliklerini ya da kapanışlarını gösterir. Gazetelere yansımış mali güçlükler, önceki projelerle ilgili basın haberleri ve firmanın kendi tanıtımları bu tabloyu tamamlar.

Burada aranan şey, firmanın anlattığı geçmişle kayıtların gösterdiği geçmişin uyuşmasıdır. "Türkiye'de üç proje teslim ettik" diyen bir firmanın bu projelerinin adreslerine bakılabilir; İstanbul'daki bir proje yerinde görülebilir. Ortaklardan birinin önceki şirketinin kısa süre içinde kapanmış olması her zaman olumsuz bir işaret sayılmaz, ama raporda ayrıca ele alınır.

Lefkoşa'ya özgü bir ölçü: kiralama getirisi vaadi

Yatırım tekliflerinde sık kullanılan bir argüman, dairenin kiraya verilerek gelir getireceğidir. Lefkoşa'da bu vaadi tartarken ilçenin yapısını bilmek işe yarar. Başkent turizmden çok idare, ticaret ve eğitimle yaşar: 2024 istatistik yıllığı ilçede yalnız 26 konaklama tesisi ve 1.846 yatak sayar, ülkedeki yatakların büyük kısmı ise Girne ve İskele'dedir. Buna karşılık 2024-25 öğretim yılında Yakın Doğu Üniversitesi'nde 21.272, Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi'nde 13.535 öğrenci kayıtlıydı.

Bu yüzden Lefkoşa'daki bir projede kira vaadi genellikle öğrenciye ya da çalışana kiralama üzerine kuruludur. Projenin kampüslere ve iş bölgelerine uzaklığı, size gösterilen kira beklentisinin dayanağı ve çevredeki benzer dairelerin ilanları rapora girebilecek somut bilgilerdir. Turistik kiralama üzerine kurulu bir Lefkoşa vaadi ise daha fazla soru gerektirir.

Şantiyede ne görülür

Teklif "temeli atıldı" ya da "kaba inşaat bitti" diyorsa proje yerinde görülebilir. Arsanın yeri, şantiyede iş olup olmadığı, tabeladaki firma adının size verilen belgelerle aynı olup olmadığı tarihli fotoğraflarla kaydedilir. Adadaki ayakta bakılan şey böylece somut kalır: arsa, şantiye ve tabela. Lefkoşa'daki bir projede bu üçü, Türkiye'deki şirket geçmişiyle birlikte okunduğunda karar için yeterli bilgiyi büyük ölçüde verir.

Raporun bölümleri

Rapor dört bölümden oluşur: firmanın ve ortakların Türkiye'deki geçmişi; size sunulan belgelerin listesi ve birbirleriyle uyumu; varsa şantiye kontrolünün tarihi ve bulguları; açık kalan sorular. Son bölüm, satış sözleşmesini imzalamadan önce firmaya yöneltebileceğiniz soruların listesi olarak da kullanılabilir. Ön görüşmede teklifin broşürünü, yazışmaları ve size verilmiş belgeleri paylaşmanız planı kısaltır.

Lefkoşa hakkında kısa cevaplar

Lefkoşa'daki bir firmanın şirket kaydını kendim görebilir miyim?

Şirket sicili Lefkoşa'da, Ortaköy'deki dairede tutulur. Dairenin evrak talep yolu vardır ama kimin hangi belgeyi alabileceği açıkça yazılmamıştır. En pratik yol, yatırım yapacağınız firmadan kuruluş evrakını ve ortaklık yapısını gösteren belgeyi size vermesini istemek, ardından bu belgeleri araştırmanın Türkiye'de bulduklarıyla karşılaştırmaktır.

Satış temsilcisi İstanbul'da, firma Lefkoşa'da: ikisi birlikte araştırılabilir mi?

Evet; bu yapı Lefkoşa tekliflerinde araştırmanın iki ayağını doğal olarak belirler. Temsilcinin ve firma ortaklarının İstanbul'daki şirket kayıtları, ilanları ve önceki işleri Türkiye'de incelenir. Firmanın Lefkoşa'daki belgeleri ve projenin yeri ise adadaki ayakta ele alınır, ikisi tek raporda birleşir ve çelişen noktalar yan yana gösterilir.

Proje Lefkoşa'nın bir köyündeyse ne değişir?

İlçede üç belediye bulunduğu için projenin hangi köyde olduğu, izin belgesinde hangi belediyenin adını görmeniz gerektiğini belirler. Örneğin Gönyeli ve Alayköy çevresi bir belediyeye, Değirmenlik ve Kırklar çevresi başka bir belediyeye bağlıdır. Şantiye kontrolünün planı da köyün konumuna göre yapılır ve kapsamı buna göre belirlenir.

Kira getirisi vaadini nasıl değerlendirebilirim?

Lefkoşa'da konaklama tesisi azdır ve kiralama talebi büyük ölçüde öğrenci ve çalışan nüfustan gelir. Projenin üniversitelere ve iş bölgelerine konumuna, benzer dairelerin ilanlarına ve size gösterilen hesabın neye dayandığına bakılır. Araştırma bu bilgileri bir araya getirir; yatırımın kârlı olup olmayacağına dair karar ise size aittir.

Firma belgeleri vermekten kaçınırsa ne olur?

Bu kaçınma raporda ayrı bir başlık altında not edilir. Belgeyi göstermeyen bir firma için araştırma, Türkiye'deki kayıtlar, açık kaynaklar ve projenin yerinde görülen durumu üzerinden yürür. Belgelerin neden verilmediği, yatırım kararınızda kendi başına tartılması gereken bir sorudur ve teklifin ciddiyeti hakkında çoğu zaman fikir verir.

Başvurduğumuz kaynaklar

İstanbul–Kıbrıs sayfaları