Son gözden geçirme:
Bu yazı kimin için
Bazı insanların hayatı iki yerde akar. Hafta içi İstanbul'da şirketinin başında olup hafta sonu Girne'deki evine geçen bir iş insanı; yılın yarısını Mağusa'da, yarısını Kadıköy'de geçiren bir emekli; Lefkoşa'da okuyup İstanbul'da staj yapan bir genç. Bu kişilerden biriyle evlenmeyi, ortak olmayı, ona borç vermeyi ya da onunla ev kiralamayı düşünüyorsanız, karşınızdaki hikâyenin iki şehre bölünmüş olması doğrulamayı zorlaştırır. Her şehirde ancak hikâyenin yarısı görünür.
Bu yazı, böyle biriyle ilgili bir adım atacaksanız hangi bilginin nerede aranacağını, iki tarafın birbirini nasıl denetlediğini ve raporun sonunda neyin netleşeceğini anlatır.
Sorunuzu yazın, sonra şehre bölün
Araştırmanın verimi sorunun açıklığına bağlıdır. "Bu kişi kim?" sorusu cevapsız kalır; "Anlattığı gibi Girne'de bir işletmesi ve İstanbul'da bir şirketi var mı?" sorusu ise iki ayrı kayıtla sınanabilir. Ön görüşmede önce kişinin size anlattıklarını tek tek yazarız, sonra her beyanı ait olduğu şehre yerleştiririz.
| Kişinin size söylediği | Bilginin ağırlıkla durduğu yer | Nasıl sınanır |
|---|---|---|
| İstanbul'da şirketim var, ortağıyım | İstanbul | Ticaret sicili ilanlarında kuruluş, ortaklık ve yetkili kayıtları |
| Girne'de bir kafe işletiyorum | Kıbrıs | İşletmenin adresi, tabelası, faaliyette olup olmadığı |
| Daha önce evlenmedim | Türkiye | Kişinin kendi paylaştığı belge, açık kaynaktaki eski izler |
| Borcum yok, işlerim yolunda | İki şehir | Yayımlanmış icra ve iflas ilanları, şirketlerin sermaye ve tasfiye ilanları |
| Lefkoşa'da evim var | Kıbrıs | Adresin varlığı, ev sahipliği iddiası için size gösterilecek belge |
| Ailem Üsküdar'da oturuyor | İstanbul | Adresin ve anlatılan çevrenin tutarlılığı |
Tablonun sağ sütunu araştırmanın malzemesini gösterir: herkese açık kayıtlar, resmî ilanlar, kişinin kendi paylaşımları, size gösterilen belgeler ve yerinde görülebilen mekânlar.
İstanbul ayağı: kayıtlar ve ilanlar
İstanbul tarafında en çok iş gören kaynak, Ticaret Sicili Gazetesi'dir. Bir şirketin kuruluş tarihi, ortakları, yetkilileri, sermaye değişiklikleri ve tasfiyesi burada ilan edilir. Kişinin "on yıldır bu işteyim" dediği şirketin iki yıl önce kurulduğu ya da başka bir isimle kapandığı bu ilanlardan anlaşılabilir.
Gazetelerde ve resmî ilan sitelerinde çıkan icra, iflas ve ihale ilanları mali geçmiş hakkında ikinci bir kaynak oluşturur. Bunlara kişinin ve işletmesinin internetteki izleri eklenir: eski tanıtım sayfaları, basında çıkan haberler, iş ilanları, kişinin yıllar içinde kendi paylaştıkları. Anlatılan bir İstanbul adresi varsa yerinde teyit edilir: bina orada mı, işletme açık mı, adres anlatılan işle uyumlu mu.
Kıbrıs ayağı: işletme, ev ve belge
Adadaki kısım, kişinin orada kurduğunu söylediği hayatın somut parçalarına bakar. İşletmenin adresi ve faaliyette olup olmadığı, ev olarak gösterilen yerin bulunup bulunmadığı, söz edilen okul ya da kurumun gerçekliği bunlardandır. Adada bakılan şey, anlatılan hayatın elle tutulur parçalarıdır; kişinin gün içinde nerede olduğu ya da kimle görüştüğü bu çalışmanın sorusu olmaz.
Belge tarafında yol, belgeyi elinde tutanın onu göstermesinden geçer. Kişi KKTC'de bir şirkete ortak olduğunu söylüyorsa sicil belgesini, bir ev sahibi olduğunu söylüyorsa koçanı size gösterebilir; ilişkinin ya da ortaklığın ciddiyeti bunu istemeyi doğal kılar. Gösterilen belge, İstanbul'daki kayıtlar ve yerinde görülen durumla karşılaştırılır.
Bir ayrıntı daha işe yarar: "Girne'de oturuyorum" diyen biri Girne kentinde de yaşıyor olabilir, aynı ilçenin Lapta, Alsancak ya da Çatalköy gibi yerleşimlerinden birinde de. Mahalle ya da köy adı netleşmeden yapılan bir adres kontrolü boşa gider.
İki taraf birbirini nasıl doğrular
İki şehirli bir hayatın en güçlü kanıtı, tarihlerin birbirini tutmasıdır. Birkaç örnek:
- Kişi 2022'de Girne'de işletme açtığını söylüyor; İstanbul'daki şirketinde de o yıl yetkili olmaya devam ediyor. Bu kendi içinde bir çelişki sayılmaz, iki işi birlikte yürütüyor olabilir. Ama İstanbul'daki şirket aynı yıl tasfiyeye girmişse anlatının "işlerimi adaya taşıdım" kısmı yeni bir anlam kazanır.
- Kişi adada uzun süredir yaşadığını söylüyor; oysa açık kaynaktaki izleri son yıllarda hep İstanbul'u gösteriyor. Bu durumda adadaki yaşamın ne zaman başladığı ayrı bir soru olarak ele alınır.
- Kişinin Kıbrıs'taki işletmesinin tanıtımında yer alan bir ortak adı, İstanbul'daki sicil ilanlarında da karşınıza çıkıyor. Bu, iki taraftaki işlerin aynı ilişkiler ağına bağlı olduğunu gösterir.
Raporda bu karşılaştırmalar ayrı bir bölüm olarak yer alır. Uyuşan bilgiler, uyuşmayanlar ve açıklaması bulunamayanlar ayrı ayrı sıralanır; böylece hangi konuda kişiye doğrudan soru sormanız gerektiğini görürsünüz.
Araştırmadan önce kişiye sorabileceğiniz bilgiler
Araştırmanın bir kısmını, karşınızdaki kişiden doğal yollarla alacağınız birkaç bilgi kolaylaştırır. Bunlar ilişkiyi zedelemeden sorulabilecek, ortaklık ya da evlilik hazırlığında zaten konuşulan konulardır:
- İstanbul'daki şirketin tam unvanı ve kişinin oradaki görevi.
- Adadaki işletmenin adı ve hangi ilçede, hangi köy ya da mahallede bulunduğu.
- Kıbrıs'ta oturduğu evin kendisine mi ait olduğu, kirada mı oturduğu.
- Ada ile İstanbul arasında hangi dönemlerde nerede yaşadığı.
Bu cevaplar araştırmanın başlangıç noktası olur. Kişinin bu sorulara verdiği yanıtların açıklığı da başlı başına bir işarettir: unvanı söyleyemeyen bir şirket sahibi ya da adresini hep belirsiz bırakan biri, raporda ayrıca ele alınacak bir soru doğurur.
Hangi kararlarda iki ayaklı araştırma işe yarar
Evlilik hazırlığında asıl merak edilen çoğu zaman kişinin anlattığı geçmişin doğruluğudur: önceki evlilik, iş, borç, aile. Bu konuların büyük kısmı Türkiye ayağında incelenir; adadaki kısım anlattığı ev ve işletmeyle sınırlıdır.
Ortaklık ya da yatırım söz konusuysa ağırlık şirket kayıtlarına kayar. İstanbul'daki sicil ilanları ile adadaki şirket belgesinin aynı kişileri ve aynı tarihleri göstermesi beklenir.
Borç vermek ya da birlikte ev kiralamak gibi daha küçük kararlarda ise birkaç temel doğrulama, örneğin adresin ve işin gerçekliği, çoğu zaman yeterli olur. Kapsam, kararın ağırlığına göre büyür ya da küçülür.
Uzaklığın yarattığı yanılgılar
İki şehir arasında yaşayan biri hakkında bilgi toplarken en sık yapılan hata, bir şehirde iz bulamamayı "orada yok" diye okumaktır. Kişi İstanbul'daki işlerini bir ortak ya da aile şirketi üzerinden yürütüyor olabilir; adı sicil ilanlarında geçmeyebilir. Kıbrıs'taki işletmesi bir başkasının adına açılmış olabilir. Bu yüzden raporda "bulunamadı" ile "yok" arasındaki fark özenle yazılır: bulunamayan bir bilgi, açık kalan bir sorudur.
Tersi de geçerlidir. Bir şehirde güçlü bir iz bulunması, öteki şehirdeki anlatıyı kendiliğinden doğrulamaz. İstanbul'da gerçekten bir şirketin yetkilisi olan biri, Girne'deki işletmesi hakkında abartılı konuşuyor olabilir. İki ayak ayrı ayrı sınanır, sonra yan yana konur.
Çalışmanın sınırını baştan bilmek
Araştırmanın konusu, kişinin size anlattığı hayatın doğrulanmasıdır. Ayrıldığınız bir eşin ya da eski partnerin İstanbul'da veya adada nerede yaşadığını bulmak bu kapsama girmez; böyle bir talebi ön görüşmede açıkça konuşur ve üstlenmeyiz.
Rapor ve gizlilik
Rapor yazılı ve Türkçedir; İngilizce belgeler aslıyla eklenir. Her bilginin yanında kaynağı ve bakıldığı tarih yazar, yerinde kontrol yapıldıysa mekânın fotoğrafı bulunur.
İki şehirli bir hayatı araştırırken en hassas nokta, araştırmanın kişinin kulağına gitmemesidir. Bu yüzden kişinin İstanbul'daki ya da adadaki çevresiyle sizin adınıza bir konuşma yapılmaz, kimliğiniz hiçbir aşamada paylaşılmaz. Kimliğinizi, plan netleşip çalışmaya karar verdiğiniz ana kadar saklı tutabilirsiniz. Raporun tek alıcısı sizsiniz.
Bu konu hakkında kısa cevaplar
Kişi İstanbul'da yaşıyorsa adaya gitmeye gerek kalır mı?
Çoğu zaman araştırmanın ağırlığı İstanbul'da olur ve adadaki kısım bir ya da iki noktanın kontrolüyle sınırlı kalır. Kişinin Kıbrıs'taki işletmesi ya da evi kararınız için belirleyiciyse o noktalar yerinde görülür; değilse belge ve açık kaynak incelemesi yeterli olabilir. Bu ayrımı ön görüşmede birlikte yapar, kapsamı ona göre belirleriz.
Evlenmeyi düşündüğüm kişinin Kıbrıs'taki geçmişi araştırılabilir mi?
Kişinin size anlattığı iş, okul, işletme ve adres bilgileri adada ve Türkiye'de doğrulanabilir. Önceki evlilik, borç ya da şirket geçmişi gibi konular Türkiye ayağında açık kaynaklar ve ilanlar üzerinden incelenir. Rapor, size anlatılanla bulunanın nerede örtüştüğünü ve nerede ayrıldığını gösterir.
Raporu karşı tarafa göstermem gerekirse ne olur?
Rapor sizindir ve nasıl kullanacağınıza siz karar verirsiniz. Karşı tarafla konuşmadan önce uyuşmayan noktaları doğrudan sormanız, çoğu zaman raporu göstermekten daha verimli bir başlangıç olur. Rapordaki bilgileri resmî bir işlemde kullanmayı düşünüyorsanız, raporu kullanacağınız kişi ya da kurumla birlikte değerlendirin; her bilginin kaynağı ve tarihi yazdığı için bu değerlendirme kolaylaşır.
İstanbul'daki bir şirketin Kıbrıs'ta da işi olup olmadığı anlaşılabilir mi?
Şirketin ve ortaklarının açık kaynaktaki izleri, tanıtımları ve basında çıkan haberleri adadaki faaliyete işaret edebilir. Adadaki şirket kaydını görmenin en sağlam yolu ise belgenin şirketten ya da ortaktan istenmesidir. Elde edilen bilgi, İstanbul'daki sicil ilanlarıyla yan yana konarak değerlendirilir; ortak ve yetkili adlarının iki tarafta örtüşüp örtüşmediğine bakılır.