İSTANBUL ÖZEL DEDEKTİFLİK

Balkan ülkeleri ve Moldova için dedektif araştırması: sekiz ülke, ayrı ayrı kurallar

Ara: 0850 242 95 50

Son gözden geçirme:

İstanbul'la Balkanlar arasındaki bağın türleri

İstanbul'daki pek çok ailenin Balkanlar'da akrabası, evi ya da geçmişi vardır ve bu bağ bugün de evlilik, miras ve ticaret sorularına dönüşür. Prizren'deki bir akrabanın evi, Üsküp'te yaşayan bir evlilik adayı, Belgrad'daki bir tedarikçi, Karadağ kıyısında satılık bir daire, Tiran'da bir konut projesi ya da Komrat'tan İstanbul'a çalışmaya gelen birinin anlattığı geçmiş: hepsi aynı coğrafyanın farklı ülkelerine düşer.

Bu sekiz ülkeyi tek bir başlık altında toplamak kolaylık sağlar ama yöntemi tek bir kalıba sokmaz. Bir kısmı AB üyesidir, bir kısmı değildir; bazılarında dedektiflik ayrıntılı bir yasayla ve vatandaşlık şartıyla düzenlenir, bazılarında dedektifliğe özgü bir düzen görünmez. Bosna-Hersek'te kural ülkenin içinde bile bölgeden bölgeye değişir. Aşağıda her ülkeyi kendi kayıtları ve kurallarıyla anlatıyoruz; ülke adlarını ve idari yapıları resmî ve tarafsız kullanımlarıyla yazıyoruz.

Hırvatistan

Hırvatistan özel dedektifliğe adını taşıyan bir yasa ayırmıştır. Bu işi yapacak şirket ve esnaf İçişleri Bakanlığı'ndan faaliyet izni almak, dedektifin kendisi de sınavı geçip kişisel ruhsat edinmek zorundadır. Ülke içinde bir adım gerekirse bu düzenin içinde düşünülür.

Kayıt tarafında iki kaynak öne çıkar. Mahkeme Sicili'nin kuruluş arama uygulaması, bir şirketin kayıtlı olup olmadığını ve temel bilgilerini gösterir. Taşınmaz tarafında tapu ile kadastroyu birleştiren bir çevrim içi sistem kullanılır. Zagreb'deki bir daireyi ya da Adriyatik'teki bir tatil evini satmak isteyen kişinin gerçekten sahibi olup olmadığı ilk önce bu sistemde aranır; sistemin neyi kimlere açtığını doğrulayamadığımız için satıcıdan güncel tapu dökümü istenmesini de öneririz. Türkiye'nin Zagreb'de büyükelçiliği vardır. Kişisel verileri ülkede AZOP denetler.

İstanbul'dan gelen Hırvatistan sorularında en sık karar noktası, kıyıdaki bir mülke kapora vermek ya da Zagreb'deki bir şirketle ilk siparişi imzalamaktır. Rapor bu iki durumda da şirketin sicildeki kaydını, satıcının sunduğu tapu dökümünü ve ilan verenin Türkiye bağlantısını aynı sayfada gösterir.

Bosna-Hersek

Bosna-Hersek'te dedektifliğin kuralını koyan merci devletin bütünü olmayıp entiteler ve Brčko Bölgesi'dir. Brčko'da ajans da, onun adına çalışacak dedektif de izni bölge polisinden alır; ajansın sahibi de dedektif de Bosna-Hersek vatandaşı olmak zorundadır. Brčko kuralları dedektife bir sınır daha çizer: dedektife ancak gönüllü olarak konuşan kişi bilgi verebilir, ses ve görüntü kaydeden ya da dinleme amaçlı cihazlar yasaktır. Sırp Cumhuriyeti entitesinin ayrı bir düzenlemesi vardır.

Bu yapı, İstanbul'dan gelen soruların nasıl kurulacağını belirler. Saraybosna ya da Mostar'da kalan bir aile evinin mirası, bir Boşnak aileyle kurulacak bir evlilik bağı ya da oradaki bir şirketle ticaret söz konusu olduğunda, araştırma Türkiye ayağına, size verilen belgelere ve açık kaynağa dayanır. Resmî bir soru, Saraybosna'daki büyükelçiliğe yazılabileceği gibi Banja Luka'daki ya da Mostar'daki başkonsolosluğa da iletilebilir.

Miras söz konusu olduğunda ailenin elindeki eski tapu ya da tasarruf belgeleri, mirasçıların İstanbul'daki ve Bosna-Hersek'teki adları ve belgelerde kullanılan yazılışlar bir listede toplanır. Rapor, hangi belgenin hangi kurumdan istenmesi gerektiğini ve hangi soruların açık kaldığını gösterir.

Sırbistan

Sırbistan'da bu mesleğin kapısını İçişleri Bakanlığı açar. Dedektif adayının Sırbistan vatandaşı olması ve ülkede kayıtlı bir ikametgâhı bulunması gerekir; üniversite diploması, güvenlik incelemesi ve Bakanlığın kurduğu komisyonda verilen sınav da aranır; şirketin ise iş sicilinde kayıtlı olması, kadrosunda iki ya da daha fazla dedektif bulunması ve sorumlu kişisinin Sırbistan vatandaşı olması gerekir. Lisans beş yıl geçerlidir.

Sırbistan'da şirket bilgisinin adresi, APR kısaltmasıyla bilinen ajanstır ve kapsamı geniştir: şirketler ve esnaf, mali tablolar, rehin kayıtları, iflas masaları ve gerçek lehtarların merkezî kaydı dahil pek çok sicil burada tutulur ve her birinin arama bölümü vardır. Belgrad'daki bir tedarikçinin mali tablolarına ve şirketin iflas masası kaydına bakmak, ön ödeme kararından önce somut bir bilgi verir. Türkiye ülkede Belgrad'daki büyükelçilik ve Yeni Pazar'daki başkonsoloslukla temsil edilir; kişisel verileri Bilgi Komiseri (Poverenik) denetler.

Yeni Pazar çevresiyle İstanbul arasındaki aile bağları, Sırbistan sorularının bir kısmını ticaretten aile meselelerine taşır. Bu durumda şirket sicilinin yerini kişinin kendi belgeleri, İstanbul'daki geçmişi ve açık kaynaktaki izleri alır.

Karadağ

Karadağ'da 2023'te yapılan sayımda, 623.633 kişilik nüfusun içinde Türk satırına 1.816 kişi yazıldı; dil sorusunda Türkçeyi işaretleyenler 1.823 kişiydi. Bu küçük topluluğun bir kısmı kıyıdadır: Tivat belediyesinin tablosunda 178 Türk görünür. Küçük ama kıyıda belirgin bu topluluk, İstanbul'dan Karadağ'a uzanan soruların bir kısmının mülk ve turizm yatırımıyla ilgili olduğunu düşündürür.

Kıyıda satılık ya da kiralık bir daire, bir otel ya da restoran ortaklığı teklifi söz konusu olduğunda araştırma, teklif edenin İstanbul'daki geçmişine, size verilen tapu ve şirket belgelerine ve ilanın açık kaynaktaki izine dayanır. Karadağ'ın şirket siciline bu çalışmada ulaşılamadığı için o kaydı satıcıdan belge olarak istemek gerekir. Ülkede dedektifliği düzenleyen bir yasa vardır; güncel ayrıntısını doğrulayamadığımız için yerinde adım ayrıca konuşulur. Türkiye'nin Podgoritsa'da büyükelçiliği vardır; kişisel verileri AZLP denetler.

Karadağ'da bir yatırım teklifi değerlendirilirken raporun en çok işe yarayan kısmı, teklif edenin anlattığı geçmiş projelerin açık kaynakta gerçekten görülüp görülmediğidir.

Kuzey Makedonya

Kuzey Makedonya'da 2021'de sayılan 1.836.713 kişilik yerleşik nüfusun 70.961'i Türk olarak yazıldı. Bu, Balkanlar'daki en kalabalık Türk topluluklarından biridir ve İstanbul'daki pek çok aile ile akrabalık bağı taşır. Bu bağ, evlilik öncesi geçmiş, miras ve İstanbul'da çalışan bir yakının Makedonya'daki durumu gibi sorulara dönüşür.

Kuzey Makedonya'da dedektiflik İçişleri Bakanlığı'nın lisansıyla yapılan ve vatandaşlık isteyen bir meslek olarak düzenlenmiştir. Bu yüzden Üsküp ya da Gostivar'daki bir konu için araştırma, adayın ya da yakının İstanbul'daki geçmişini, kendi gösterdiği belgeleri ve açık kaynaktaki izleri temel alır. Adların Kiril harfli belgelerde farklı yazılması burada da hesaba katılır. Türkiye'nin Üsküp'te büyükelçiliği vardır; kişisel verileri ülkenin kişisel veri koruma ajansı AZLP denetler.

Evlilik öncesi bir araştırmada rapor, adayın anlattığı iş, eğitim ve medeni durum bilgisinin hangi belgeyle ve hangi açık kaynakla desteklendiğini satır satır gösterir; desteklenemeyen beyanlar ayrı bir başlıkta yer alır.

Arnavutluk

Arnavutluk'un 2023'teki nüfus sayımı Türkleri ayrıca saymadı; etnik tabloda Arnavut, Yunan, Makedon, Karadağlı, Ulah, Roman, Mısırlı, Boşnak, Sırp ve Bulgar satırlarının yanında bir "diğer" satırı var. Toplam yerleşik nüfus 2.402.113 olarak açıklandı. Bu yüzden Arnavutluk için bir Türk nüfusu rakamı yazmıyoruz.

İstanbul'dan Arnavutluk'a uzanan sorular daha çok yatırım ve inşaat projeleri üzerinden gelir: Tiran'da ya da kıyıda bir konut projesine ön ödeme teklifi gibi. Taşınmaz kayıtları Devlet Kadastro Ajansı'nda tutulur; erişim koşullarını doğrulayamadığımız için proje firmasından tapu ve izin belgelerini istemek, bunları firmanın Türkiye'deki ve açık kaynaktaki geçmişiyle karşılaştırmak araştırmanın omurgasıdır. Arnavutluk'ta dedektiflik lisans alınarak yürütülen bir meslek olarak anılır, ancak dayanağı açık değildir. Türkiye'nin Tiran'da büyükelçiliği vardır; kişisel veri şikâyetleri Tiran'da bilgi hakkı ve veri korumayı birlikte yürüten komiserliğe gider.

Bir konut projesi için yapılan araştırmada rapor, proje firmasının ortaklarını, geçmişte teslim ettiği ve teslim edemediği projelere dair açık bilgileri ve size sunulan belgeler arasındaki tutarsızlıkları birlikte gösterir.

Kosova

Kosova'nın en son, 2024 nüfus sayımı 19.419 Türk saydı; on üç yıl önceki sayımda 18.738 kişiydiler. Türklerin yarısından fazlası Prizren belediyesinde (9.819) bulunuyor; Mamuşa belediyesinde 5.607 kişilik nüfusun 5.220'si Türk; Priştine'de 2.138 kişi var. Bu tablo, İstanbul'dan gelen Kosova sorularının çoğunun Prizren ve Mamuşa'daki aile bağlarına dayanmasını açıklar.

Kosova mevzuatında dedektifliğe ayrılmış bir ruhsat sistemine rastlamadık; hükümetin Aralık 2023'te kamuya açtığı özel güvenlik taslağı da bu mesleği hiç anmıyor. Kosova'daki bir iş için plan, bu nedenle karşı taraftan istenecek belgelerle, internetteki açık izlerle ve İstanbul tarafında bulunanlarla kurulur. İşletmeler için Kosova İşletme Tescil Ajansı (ARBK), taşınmazlar için Kadastro Ajansı vardır; hangi bilginin kime açık olduğunu doğrulayamadığımız için bu kayıtlara ilişkin belgeleri karşı taraftan istemek gerekir. Ülkede Türkiye'yi Priştine'deki büyükelçilikle birlikte Prizren'deki başkonsolosluk temsil eder; kişisel verileri Bilgi ve Gizlilik Ajansı denetler.

Mamuşa'daki ya da Prizren'deki bir aile evi yüzünden mirasçılar anlaşamıyorsa, raporda bulunan bilgiler dayanaklarıyla birlikte yer alır; taraflardan birinin yanında yer almaz.

Moldova

Moldova'yı Balkanlar'la aynı sayfada anlatmamızın sebebi, İstanbul'la kurduğu bağın benzer sorular doğurmasıdır. Moldova'nın güneyinde Gagauzlar yaşar: Türkçeyle akraba bir dil konuşan, kendine ait bir halk. 2024 sayımından ilk açıklanan rakamlarda, kökenini bildiren her yirmi beş kişiden biri kendini Gagauz olarak tanımlıyor; merkezi Komrat olan özerk bölgede ise bu oran on kişide sekizi aşıyor. Moldova'nın toplam nüfusu iki buçuk milyona yaklaşır.

İstanbul'da çalışan ya da evlilik yoluyla Türkiye'ye gelen Gagauz topluluğu mensuplarıyla ilgili sorular, bu yüzden araştırmanın bir parçasıdır: evlilik öncesi geçmiş, işe alımda beyan doğrulama ya da Moldova'daki bir aile mülkü. Moldova'da dedektiflik lisansa bağlıdır; kayıtlar Kamu Hizmetleri Ajansı'nda tutulur, ancak hangi kaydın kime açık olduğunu doğrulayamadık. Başkentte Türkiye'nin büyükelçiliği, Gagauz bölgesinin merkezi Komrat'ta da başkonsolosluğu açıktır; kişisel veriler konusunda yetkili kurum, Kişinev'deki ulusal veri koruma merkezidir.

Gagauz Özerk Bölgesi'nden gelen birinin belgelerinde adın Kiril ya da Latin harfleriyle farklı yazılabileceği, aramalarda baştan hesaba katılır; bir kayıt, doğum tarihi ya da memleket gibi ikinci bir ayrıntı onu aynı kişiye bağlamadıkça rapora yazılmaz.

Sekiz ülkede ortak yöntem

Ülkeler arasındaki farklara rağmen araştırmanın iskeleti aynıdır. Önce sorunuz netleştirilir ve hangi ülkenin hangi kaydına bakılabileceği belirlenir. Ardından karşı tarafın Türkiye'de bıraktığı izler toplanır: kurduğu şirketlerin gazete ilanları, hakkındaki borç ve iflas duyuruları, kendi hesaplarında paylaştıkları. Size verilen belgeler bu bulgularla karşılaştırılır; belgeyi göstermekten kaçınılan konular ayrıca not edilir.

Belgeler Hırvatça, Boşnakça, Sırpça, Makedonca, Arnavutça ya da Rumence olabilir ve bir kısmı Kiril alfabesiyle yazılır. Raporda her belgenin aslı durur, yanında Türkçe bir özeti verilir; kişi adlarının farklı alfabelerdeki yazılışları ayrıca belirtilir.

Bedel konuşulurken hesaba giren kalemler bellidir: kaç ülkenin kaydına bakılacağı, kaç kişi ve şirketin inceleneceği, belgelerin dili ve sayısı, Türkiye ayağının genişliği bu hesabı belirleyen kalemlerdir.

Balkanlar ve Moldova hakkında kısa cevaplar

Prizren'deki bir akrabamızın mirası için araştırma nereden başlar?

Ailenin elindeki belgelerden ve akrabanın İstanbul'daki bağlarından başlar. Kosova'da dedektiflik için ayrı bir ruhsat sistemi bulunmadığından, ev ya da işletmeyle ilgili belgeler mirasçılardan veya karşı taraftan istenir, kalan boşluklar açık kaynak ve Türkiye'deki izlerle doldurulur. Belgelerle ilgili resmî sorular için en yakın kapı Prizren'deki başkonsolosluktur.

Belgrad'daki bir tedarikçinin mali durumu öğrenilebilir mi?

Kamuya açık kısmı öğrenilebilir. APR'de bir şirketin kaydına bakan kişi, aynı yerde mali tablolarını, rehin kayıtlarını ve varsa iflas masasını da arayabilir. Araştırma bu kayıtları teklif belgeleri ve tedarikçinin İstanbul'daki temsilcisinin geçmişiyle karşılaştırır. Banka hesapları ve kredi bilgileri ise bu araştırmanın kapsamında değildir.

Üsküp'te yaşayan bir evlilik adayının geçmişi araştırılabilir mi?

Araştırılabilir ve araştırmanın ağırlığı adayın beyanlarına, kendi belgelerine ve İstanbul'daki geçmişine verilir. Bu meslek Kuzey Makedonya'da ülke vatandaşlarına açık olduğundan, Üsküp'te sahada bir adım planlamayız. Adayın Türkiye'deki şirket kayıtları, ilanlar ve açık kaynaktaki izleri, anlattığı iş ve aile bilgileriyle karşılaştırılır.

Gagauz topluluğundan biri hakkında araştırma Türkiye'de nasıl yürür?

Herhangi bir kişi için yürüdüğü gibi, beyanlar ve belgeler üzerinden yürür. Kişi İstanbul'da çalışıyorsa Türkiye'deki iş ve şirket kayıtları, açık kaynaktaki izleri ve kendi gösterdiği belgeler incelenir. Moldova tarafında belgelerin Rumence ya da Rusça olabileceği hesaba katılır; Türkiye'nin Komrat'taki başkonsolosluğu resmî sorular için bir başvuru noktasıdır.

Karadağ kıyısında satılık bir daire için ne kontrol edilir?

Üç şeye bakılır: daireyi satan kişinin tapuda adı geçen kişi ya da onun yetkilisi olup olmadığı, gösterilen tapu belgesindeki adresin ilandakiyle aynı olup olmadığı ve ilandaki fotoğrafların internette başka bir ilanda dolaşıp dolaşmadığı. Satıcı bir şirketse, sicil belgesi ondan istenir ve şirketin Türkiye bağlantıları ayrıca incelenir. Ödeme istenen hesabın sahibi de bu karşılaştırmaya girer.

Bosna-Hersek'te kurallar neden bölgeye göre değişiyor?

Ülkenin idari yapısı gereği dedektiflik gibi konular entite ve bölge düzeyinde düzenlenir. Brčko Bölgesi'nde ruhsatı bölge polisi verir ve dedektifin yalnız gönüllü kişilerden bilgi toplayabileceği yazılıdır; Sırp Cumhuriyeti entitesinin ayrı bir düzenlemesi vardır. Bu yüzden Bosna-Hersek'teki bir iş için hangi kuralın geçerli olduğu, konunun ülkenin hangi bölümüne düştüğüne göre belirlenir.

Başvurduğumuz kaynaklar

İstanbul–Avrupa sayfaları