Son gözden geçirme:
Enfield'de restoran, Hackney'de daire: beyanları tek tek sınamak
Bir arkadaşlık uygulamasında açılan sohbet aylar içinde ciddileşir. Karşınızdaki kişi Kuzey Londra'da yaşadığını, bir restoranın ortağı olduğunu, kendi dairesinde oturduğunu, birkaç yıl önce boşandığını anlatır. Görüntülü görüşmeler kısa sürer, buluşma planları son anda ertelenir; bir gün de bir iş sorunu yüzünden geçici bir borç istenir. Bu noktada duyguyla gerçeği ayırmanın yolu, anlatılanları kayıtlara bağlanabilen ve bağlanamayan beyanlar diye ikiye ayırmaktır.
Arka plan bazı beyanları akla yakın kılar, ama kanıtlamaz. İngiltere ile Galler'de yapılan 2021 sayımı, Türkiye'de doğmuş 127 bini aşkın kişiyi saymıştı; en kalabalık topluluk Enfield'deydi, onu Haringey ve Hackney izliyordu. Kıbrıs doğumlu Türkler bu sayının dışındadır. Yani Kuzey Londra'da yaşayan, orada bir işletme işleten biri olağan bir hikâyedir; asıl soru, bu hikâyenin bu kişiye ait olup olmadığıdır.
Birleşik Krallık'ın açık sicilleri burada güçlü bir araçtır. Şirketler sicilinde bazı şirket bilgileri bedelsizdir; görevdeki ve görevden ayrılmış yöneticiler ile şirkete ait belge görüntüleri de buna dahildir. Kişi bir restoranın ortağı olduğunu söylüyorsa, adının o işletmeyi çalıştıran şirketin yöneticileri arasında görünüp görünmediği buradan bakılır. İngiltere ve Galler için tutulan kişisel iflas sicilinde iflasların yanında borç yardım kararları ile kişinin alacaklılarıyla yaptığı gönüllü anlaşmalar da yer alır ve kayıt ada göre aranabilir; dosya kapandıktan sonra kayıt çoğunlukla üç ay içinde sicilden düşer. Borç isteyen birinin yakın geçmişte böyle bir süreçten geçmiş olması, kararınızı etkileyecek bir bilgidir.
Kendi dairesinde oturduğunu söyleyen kişi için tapu kurumu devreye girer. Tapu kurumunun kayıtları İngiltere ve Galler'de mülkle hiçbir ilgisi olmayan birinin aramasına da açıktır; kayıt çoğunlukla malikin adını içerir ve küçük bir bedelle alınır. İskoçya ile Kuzey İrlanda'da ise ayrı siciller tutulur. Seçmen kütüğünün açık sürümü de satın alınabilir, ama kişiler kayıt olurken bu listeden çıkmayı seçebildiği için orada görünmemek bir şey kanıtlamaz.
Türkiye'de anlattığı hayat
Beyanların bir kısmı Türkiye'ye uzanır: İstanbul'da hangi okulu bitirdiği, Londra'ya gitmeden önce nerede çalıştığı, ailesinin hangi semtte oturduğu, Türkiye'de bir şirketinin bulunup bulunmadığı. Bunlar açık kaynaklarla, Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarıyla ve gerektiğinde bir adresin yerinde teyidiyle sınanır. Kişinin profil fotoğraflarının başka isimlerle başka hesaplarda kullanılıp kullanılmadığı da incelenir; tanışma dolandırıcılığında başkasına ait fotoğraf kullanmak bilinen bir işarettir.
Kayıtların cevaplayamayacağı sorular da vardır. Bir kişinin medeni durumu bu açık sicillerde yer almaz, duyguları ise hiçbir sicilde. Rapor bu yüzden teyit edilenleri, teyit edilemeyenleri ve kişiden doğrudan istenebilecek belgeleri ayrı ayrı yazar: bir boşanma kararı, bir kira ya da tapu belgesi, şirketin resmî bir yazısı.
Birleşik Krallık'ta kurallar ve yerinde bir adım
Veri koruma tarafında Birleşik Krallık'ın denetçisi ICO'dur; araştırma bu kurallara uygun olarak, yalnız sizin sorunuzu cevaplamak için gereken bilgiyle sınırlı tutulur. Londra'daki bir restoranın gerçekten çalıştığını yerinde teyit etmek gerekirse, oradaki kurallarla bağdaşan bir yol olup olmadığını işin başında birlikte tartarız. Ülkedeki Türk temsilcilikleri, Londra'daki büyükelçilik ile Edinburg, Manchester ve Londra başkonsolosluklarıdır.
Raporun beyan listesi
Rapor, kişinin her beyanını kaynağıyla birlikte üç gruptan birine koyar:
- Kayıtla teyit edilenler: sicilde görünen yöneticilik, tapudaki malik adı.
- Kayıtla çelişenler: anlatılan şirketin başkasına ait olması, adın iflas sicilinde çıkması gibi.
- Teyit edilemeyenler: açık kaynakta izi olmayan ve kişiden belge istenmesi gereken beyanlar.
İngilizce kayıt çıktıları rapora olduğu gibi konur ve her birinin altına Türkçe kısa bir not düşülür.
Birleşik Krallık hakkında kısa cevaplar
Londra'da şirketi olduğunu söyleyen birinin beyanı doğrulanabilir mi?
Doğrulanabilir; Birleşik Krallık'ın şirketler sicilinde görevdeki ve ayrılmış yöneticiler bedel ödemeden görülebilir. Kişinin adı söylediği işletmeyi çalıştıran şirketin yöneticileri arasında görünüyorsa beyan güçlenir. Görünmüyorsa bu, kişinin bir çalışan ya da yalnız gayriresmî bir ortak olduğu anlamına da gelebilir; rapor farkı not eder ve sorulması gereken soruyu yazar.
Karşımdaki kişinin iflas edip etmediğini nasıl öğrenirim?
Bakılacak yer, İngiltere ve Galler'in ada göre aranabilen kişisel iflas sicilidir; iflas kararları da, borç yardım kararları da, alacaklılarla yapılan gönüllü anlaşmalar da orada listelenir. Kapanan bir süreç birkaç ay içinde sicilden kalktığı için eski bir iflas görünmeyebilir. İskoçya ve Kuzey İrlanda'da kayıt başka bir sicilde durduğu için kişinin hangi bölgede yaşadığı önce netleştirilir.
Kendi evinde oturduğunu söyleyen kişinin beyanı nasıl sınanır?
Evin adresi biliniyorsa tapu kaydı, İngiltere ile Galler'de küçük bir bedelle herkese verilir ve çoğu zaman malikin adını gösterir. Ad uyuşuyorsa beyan teyit edilmiş olur; uyuşmuyorsa kişi kirada ya da bir yakınının evinde oturuyor olabilir. Rapor bu sonucu kişinin öteki beyanlarıyla birlikte değerlendirir.
Kişi bizden borç istiyor, araştırma bunu durdurmak için yeterli mi?
Araştırma bir karar değil, kararınız için bilgi sunar. İflas sicilinde bir kayıt, söylenen şirketle bağlantısızlık ya da başkasına ait fotoğraflar gibi bulgular ödeme yapmadan önce durmak için güçlü işaretlerdir. Para gönderildiyse ve dolandırıldığınızı düşünüyorsanız, rapordaki bulgularla birlikte resmî makamlara başvurmanız gerekir.
Medeni durumunu, yani gerçekten boşanmış olup olmadığını öğrenebilir misiniz?
Bu bilgi bakılan açık sicillerde yer almaz. En sağlam yol, kişiden boşanma kararını ya da medeni durumunu gösteren resmî belgeyi istemektir. Kişinin Türkiye'de bir evliliği varsa, bunu gösteren nüfus belgesini de kendisi e-Devlet üzerinden alıp paylaşabilir. Rapor, istenmesi gereken bu belgeleri ve neden önemli olduklarını açıkça yazar.